Modern dünyanın hızı, belirsizlikler ve gelecek kaygısı (anksiyete) ruhumuzu bir kıskaca almış durumda. Sürekli "Yarın ne olacak?", "İşlerim yolunda gidecek mi?", "Ya başarısız olursam?" sorularıyla boğuşuyoruz. Omuzlarımızdaki yük her geçen gün ağırlaşıyor. Peki, bu yükü hafifletmenin, kalbi o derin sükûnete kavuşturmanın bir yolu yok mu? İslam inancı, yüzyıllardır insanlığa tam da bu derde deva olacak eşsiz bir formül sunuyor: Tevekkül.

Tevekkül, sadece dini bir terim değil; psikolojik bir rahatlama yöntemi, manevi bir duruş ve hayatın zorluklarına karşı en güçlü kalkandır. Bu yazıda, tevekkülün sadece "Allah'a güvenmek"ten ibaret olmadığını, hayatımızın her anına –ticaretten sağlığa, sınavdan aile hayatına– nasıl etki etmesi gerektiğini derinlemesine inceleyeceğiz.

Tevekkülün Kelime ve Terim Anlamı: "Vekil" Kimdir?

Tevekkül kelimesi, Arapça "ve-ke-le" kökünden türemiştir. Sözlükte "birine işini havale etmek, güvenmek, dayanmak, birini kendi yerine vekil tayin etmek" anlamlarına gelir.

Hukuk dilinde bir avukata vekalet verdiğinizi düşünün. Neden vekalet verirsiniz? Çünkü o konuyu sizden daha iyi bildiğine, haklarınızı sizden daha iyi savunacağına ve gücünün yettiğine inanırsınız. Vekalet verdikten sonra artık dosyanın detaylarıyla uykularınızı kaçırmazsınız; bilirsiniz ki "Vekilim hallediyor."

İşte Allah'a tevekkül etmek (El-Vekîl ismine sığınmak), kainatın yegâne sahibi, her şeyi bilen (El-Alîm) ve her şeye gücü yeten (El-Kadir) Yaratıcıyı, hayatınızdaki işler için vekil tayin etmektir. O'na şöyle demektir: "Rabbim, ben acizim, Sen Kadir'sin. Ben bilmem, Sen bilirsin. Elimden geleni yaptım, sonucunu Sana, Senin sonsuz hikmetine ve merhametine bıraktım."

Tevekkül ile Tembellik Arasındaki İnce Çizgi: Tevâkül

Tevekkül konusundaki en büyük yanılgı, onu atalet, tembellik ve "nasılsa kaderimde ne varsa o olur" diyerek kenara çekilmek sanmaktır. Bu anlayışa İslam literatüründe "Tevâkül" (sahte tevekkül) denir ve şiddetle reddedilmiştir.

İslam'ın Tevekkül Formülü: Önce Tedbir, Sonra Takdir

Gerçek tevekkül, sebeplere sarılmakla başlar. Tarlayı sürmeden hasat beklemek tevekkül değil, ahmaklıktır. Kapıyı kilitlemeden "Allah korur" demek inanç değil, ihmaldir. Bu dengeyi Peygamber Efendimiz (s.a.v.) şu meşhur hadisiyle özetlemiştir:

Bir bedevi, "Devemi bağlayıp da mı tevekkül edeyim, yoksa salıverip de mi?" diye sorduğunda Efendimiz (s.a.v.) şöyle buyurmuştur: "Deveni bağla, sonra tevekkül et." (Tirmizî, Kıyâmet, 60)

Yani; fiili dua (eylem) olmadan, kavli dua (sözlü yakarış) eksik kalır.

Maneviyatın 3 Basamağı: Tevekkülün Dereceleri

İslam alimleri, tevekkülü kalbin olgunluğuna göre üç aşamada değerlendirmiştir. Kendimizi bu aynada tartabiliriz:

• 1. Avamın Tevekkülü (Güven): Kişinin Allah'ın gücüne ve vaadine güvenmesidir. Ancak kalbinde hala "Acaba?" sorusu veya sebeplerin (paranın, doktorun, torpilin) etkisi olduğuna dair kırıntılar bulunabilir. Bu, "Allah'ım sana güveniyorum ama şu işim de garanti olsun" halidir.
• 2. Havasın Tevekkülü (Teslimiyet): Çocuğun annesine olan güveni gibidir. Çocuk, annesinin onu doyuracağını, koruyacağını bilir ve rızkı için endişelenmez. Kulun, Allah'a karşı hali bu saflıkta olmalıdır. O, sebeplere sarılır ama kalbi sebeplere değil, Sebepleri Yaratana (Müsebbibü'l-Esbâb) bağlıdır.
• 3. Ahassu'l Havasın Tevekkülü (Rıza ve Fena): En üst mertebedir. Alimler bunu "Gassalın elindeki meyyit (ölü)" benzetmesiyle anlatır. Ölü, yıkayıcısının (gassal) kendisini sağa sola çevirmesine itiraz etmez. Kulun, Allah'ın takdirine tam bir rıza ile, itirazsız ve "neden" sorusunu sormadan teslim olmasıdır. Bu makamda "Hoştur bana senden gelen, ya gonca gül yahut diken" anlayışı hakimdir.

Günlük Hayatta Tevekkül Örnekleri: Nasıl Uygularız?

Tevekkül soyut bir felsefe değil, hayatın tam içinde pratik bir güçtür. İşte farklı durumlarda tevekkülün yansıması:

🎓 Öğrenci İçin Tevekkül

Derslerine planlı bir şekilde çalışmak, kaynakları taramak, uyku düzenine dikkat etmek "deveyi bağlamak"tır. Sınav anı geldiğinde ise kalbindeki kaygıyı "Ya Rabbi, ben üzerime düşeni yaptım, zihnimi açacak olan Sensin, hayırlısını nasip et" diyerek Allah'a bırakmak tevekküldür. Bu, sınav stresini azaltan en büyük güçtür.

💼 Esnaf ve Tüccar İçin Tevekkül

Dükkanı sabah vaktinde açmak, müşteriye güler yüz göstermek, dürüst ticaret yapmak fiili çabadır. Ancak rızkın müşteriden değil, Allah'tan geldiğini bilmek tevekküldür. Kriz zamanlarında panik yapmamak, "Rızkı veren Rezzak-ı Alem'dir, O bir kapıyı kapatırsa bin kapıyı açar" diyebilmek, esnafın manevi direncidir.

🏥 Hastalık Halinde Tevekkül

Doktora gitmek, ilaçları saati saatine kullanmak, perhize uymak şarttır. Ancak şifayı ilaçtan değil, Şâfi olan Allah'tan beklemek tevekküldür. İlaç sadece bir vesiledir; iyileştiren O'dur.

Kur'an-ı Kerim Penceresinden Tevekkül

Yüce Kitabımızda tevekkül ile ilgili ayetler, müminin yol haritasını çizer. İşte kalbinize su serpecek o ilahi mesajlar:

"Kararını verdiğin zaman artık Allah’a dayanıp güven. Çünkü Allah, kendisine dayanıp güvenenleri sever."
(Âl-i İmrân Suresi, 159. Ayet)

Bu ayet, kararsızlık ve vesvesenin ilacının, karar verdikten sonra Allah'a güvenmek olduğunu vurgular.

"Kim Allah’a güvenirse O, ona yeter."
(Talâk Suresi, 3. Ayet)

Belki de tevekkülün en net tanımı budur. Allah'ın yettiği bir kula, dünya üzerindeki hangi zorluk galip gelebilir?

Tevekkülün Zirvesi: "Hasbunallah"

Hz. İbrahim (a.s.), Nemrut tarafından devasa bir ateşe atılırken Cebrail (a.s.) gelip "Bir isteğin var mı?" diye sormuştu. O, "Senden bir isteğim yok. O (Allah) halimi biliyor, O bana yeter" diyerek tevekkülün zirvesine çıkmış ve şu kelimeleri söylemişti:

Peygamber Efendimiz'in (s.a.v.) Sabah-Akşam Duası

Resûlullah (s.a.v.) evden çıkarken şu duayı okumayı asla ihmal etmezdi. Bu duayı okuyan kişiye meleklerin "Hidayete erdirildin, koruma altına alındın ve işin görüldü" diyeceği müjdelenmiştir:

Tevekkül, pasif bir bekleyiş değil, aktif bir huzur arayışıdır. Sırtındaki ağır yükü, o yükü taşıyabilecek kudrette olana devretmektir. Hayatınızda kontrol edemediğiniz şeyler için üzülmeyi bırakın. Siz elinizden geleni yapın, tohumu toprağa atın; güneşi açtırmak, yağmuru yağdırmak ve çiçeği açtırmak Allah'ın işidir.

Unutmayın; Allah ihmal etmez, imtihan eder. Ve O'na güvenenler asla yolda kalmaz.